Bir tel bobini içinden elektrik geçtiğinde elektro mıknatıs olur. Elektro mıknatıs kalıcı bir mıknatısla temas ederse bobinin dönmesine sebep olur. İşte size elektrikli bir motor.

Nelere İhtiyacımız Var?

• 5 tane küçük disk veya dikdörtgen şeklinde mıknatıs
• 2 büyük kâğıt atacı
• 1 tane kâğıt, plastik veya strafor köpüğünden bardak
• Emayeli veya yalıtılmış 20 geyclik (gauge) bakır kablo. (yaklaşık 60 santim uzunluğunda)
• Bant
• Pil veya güç kaynağı. 1.5 voltluk piller motorları kolaylıkla çalıştırabiliyor ancak ilave piller işinizi daha da kolaylaştırabilir. 6 voltluk fener pilleri veya 4 volta ayarlanmış güç kaynakları da oldukça kullanışlı olabilir. Güç kaynağı kullanmanın avantajı güç kaynağının pillerde olduğu gibi sürekli yenilenme gerektirmemesi ve daha uzun süre dayanmasıdır.
• Her iki ucunda timsah ağızlı klipsleri olan kurşun tel
• Kablo soyucular
• Zımpara
• Siyah su geçirmez büyük yazı kalemi
• Pil tutucu

Süreç

Bakır kabloyu bobine 2.5 cm çap oluşturacak şekilde sarın. 4 veya 5 halka olacak kadar sarmanız yeterli. Telin uçlarını oluşan halkayı tam karşıt yönlerden tutacak şekilde bir iki kez halkaya sarın. Bobinin her iki tarafından çıkıntı olarak 5cmlik kısmını bırakın fazlalığı kesin.

Eğer yalıtılmış kablo kullanıyorsanız sargının dışında kalan kablo uçlarını soyun. Eğer emayeli bir kablo ise zımpara yardımıyla emayeyi kazıyın. Çıkıntılı uçlardan birinin bir yüzünü siyah kalem ile boyayın. (Boyalı kısmın aynen resimde gösterildiği gibi yerleştirildiğinden emin olun. Eğer sargı dik olarak tutulacaksa kablonun üstte kalan yarısını siyaha boyayın)

Bardağı baş aşağı yere koyun be mıknatısları tam merkezde olacak şekilde üstüne yerleştirin. Bardağın içinden 3 veya daha fazla mıknatısı bu mıknatıslara tutturun. Bu hem mıknatısların bardağın üstünde sabit durmasını sağlayacak hem de daha güçlü bir manyetik alan oluşturacaktır.

Ataçların birer uçlarını açın ve bardağın üzerine karşı karşıya gelecek şekilde yerleştirin. Sargının uçlarını ataçlardan tarafından oluşturulan beşiklere yerleştiriniz. Sargının hareket ederken mıknatısa çarpmaması için ataçların yüksekliğini önceden ayarlayın. Sargının hareket ederken merkezde ve dengede kalması gerektiğini unutmayın. İyi bir denge motorun iyi çalışması için oldukça gereklidir.

Sargıyı beşiğe yerleştirdikten sonra çıkıntı uçlarının ne kadar uzunluğa sahip olması gerektiğini belirleyin ve fazla olan kısmı kesin. Bu uzunluk beşikler arası mesafeye ve bardağın çapına göre değişebilir.

Eğer pil kullanıyorsanız pil tutucusuna yerleştirin. Eğer pil tutucunuz yoksa bir tahta ve dört çivi yardımıyla şekildeki gibi bir tutucu yapabilirsiniz. Timsah ağızlı tutacakları bir uçlarını güç kaynağına diğer uçlarını da kâğıt atacına denk getirecek şekilde, güç kaynağı ile ataçlar arasındaki akımı sağlamak için yerleştirin.

Sargının dönmeye başlamayı için biraz ittirin. Eğer kendi başına dönmeye başlamazsa sargının dengesini ve serbestliğini, emayeli kablo ise emayenin tamamen kazınıp kazınmadığını, çıkıntı uçlarının boyanıp boyanmadığını, mıknatıs ve sargının birbirlerine değip değmediklerini tekrar kontrol edin. Ayrıca beşikleri ayırarak mesafeyi de ayarlayabilirsiniz. Bu beşikle sargı arasındaki temasın kalitesini de etkiler. Motor çalışana kadar gerekli ayarlamaları yapmaya devam edin.

Sonuç

Kablo sargısından geçen akım bir elektromıknatıs meydana getirir. Sargının bir yüzü kuzey kutbu olurken diğer yüzü güney kutbu olur. Kalıcı mıknatıs onun zıt kutbunu .eker ve benzer kutbunu iter. Bu da sargının dönmesini sağlar.

Bu motorun çalışma prensibinin bir diğer açıklaması da kalıcı mıknatısların kablonun düğümlerinden geçen elektrik akımına uyguladığı güçtür. Kablonun düğümü dik konumdayken düğümün alt ve üst kablolarının kuvvetleri zıt yönlerde olacaktır. Bu ters yönlendirilmiş kuvvetler kablo düğümü üzerinde bir burgu gibi dönme kuvveti sağlarlar.

Peki, kablo çıkıntılarından birisinin yarısının siyaha boyanmasına neden ihtiyaç vardır? Kalıcı mıknatısların kuzey kutupları yukarı bakacak şekilde yerleştirildiğini varsayalım. Mıknatıs sargının kuzey kutbunu itecek ve güney kutbunu çekecektir. Elektromıknatısın güney kutbu kalıcı mıknatısın kuzey kutbuna bir kere yaklaştığında orada kalacaktır. Oradan ayrılması için yapacağınız her hareket sargının dengesini bozmaktan başka bir şeye yaramayacaktır.

Hâlbuki çıkıntılardan birisinin yarısını siyaha boyadığımızda akımın her dönmede yarım tur engellenmesini sağlıyoruz. Yani sargıdan meydana gelen elektromıknatısımızın manyetik alanını bu yarım dönüş için ortadan kaldırıyoruz. Sargı elektromıknatıs, kalıcı mıknatısın en yakınına geldiği anda boya elektrik akımını kesmiş oluyor. Dönmekte olan sargının ivmesi boyanın yalıtkanlığı geçene kadar hareketin devam etmesini sağlıyor. Elektrik akımı tekrar başladığında itici güç de tekrar devreye giriyor ve sargı aynı yönde dönmeye devam ediyor.

İlave Bilgiler

Bu motorda kablo sargının uçlarıyla ataçlar arasındaki elektrik teması her yarım turda bir kesiliyor. Bu tip temaslara akım çevirici deniliyor. Çoğu doru akım motoru her yarım dönüşte sargıdan geçen elektrik akımının yönünü değiştirmek için daha karmaşık akım çeviricileri kullanmaktadır. Daha karmaşık motorlarda burada anlattığımız motorlardan en az iki daha güçlüdür. Bu motor ayrıca jeneratörlerin nasıl kullanıldığını açıklamak için de kullanılabilir. Ataçların askı uçlarını pil ya da güç kaynağı yerine bir galvanometreye bağlayıp sargıyı döndürürsek düşük miktarlarda da olsa elektrik akımı ölçebiliriz.